فرش هنري جاويدان براي تمام ملل

فرش و بطورکلي دستبافته هايي که حاصل در هم تنيدن رشته هاي الياف هستند , به دليل برخورداري از ساختاري ويژه که آنها را در کنار بالاترين آثار هنري و خلاقانه بشر قرار مي دهد توانسته اند از آغاز پيدايش زندگي گروهي در ميان تمامي اقوام بشر ، جايگاه ويژه اي پيدا نمايند. جايگاهي که تمامي اين بافته ها را در شمار آثاري جاويدان براي تمدن بشر و عامل پيوند فرهنگها و تمدن هاي بيشمار گردانيده است . تمدنهايي که عليرغم هزاران کيلومتر فاصله ، توانسته اند بدرون يکديگر راه پيدا نمايند و از وجوه مشترکي برخوردار شوند.
  
مطالعات مستمر نشان داده است که فرش و دستبافته هاي مشابه از اولين فراورده هاي خلاقانه بشر بوده اند که اعتقادات و ديرينه و حتي قابل تقدس ، در قالب اشکال و تصاويري هنر مندانه ، مکاني جاودان بر روي آنها يافتند و ما امروز از پي رمز گشايي و يافتن انديشه هاي پيدايي اين تصاوير ، به معلوماتي ديت مي يابيم که نتيجه مشترک همگي آنها چيزي نيست جز آنکه بدانيم فرش دستباف ، هم به منزله اثري هنرمندانه و هم به عنوان محصولي تجاري ، در ميان تمامي اقوام ، مورد توجه و حتي احترام بوده است . شايد راز آميز بودن برخي از وجوه مشترک دستبافتها در ميان اقوام و تمدن هاي مختلف بشر موثرتزين عامل جاوانگي و پيوند آن باشد . همان اسزاز و نهانهايي که باغث گرديد باور هايي نظير اعتقاد به بهشت آسماني ، بصورت باغهايي خيالي بر روي تمامي دستبافته هاي بشر انعکاس يابد . باغهايي به غايت زيبا و خيال انگيز که هم بر روي فرشهاي گره دار کوچ نشينان و روستاييان غرب ايران و هم بر روي گليمهاي سرخپوستان ناواهو در شمال قاره آمريکا ، يکسان و پايدار انعکاس يابد. باغهايي که به باغهايي کوچکتر تقسيم شده اند و درختاني تنومند و جويهاي آب در ميان آنها نمايان است
  
گليم بافي در ايران
  
آسودن بر روي کف پوشي گرم و نرم , در پي روزي پرکار و سخت , اميد و تواني است براي برخوردي دوباره با واقعيتهاي سخت و شيرين کار روزمره و تامين معيشت خانواده.
  
نخستين کف پوش بشر اوليه پوست حيوانات بود. ولي پس از گذشت هزاران سال , وقتي توانست کم کم مواد اوليه طبيعت را به ميل خود شکل دهد , بفکر ساخت بالا پوشي براي خود و کف پوشي براي محل سکونتش افتاد. اولين کف پوشهاي ساخته انسان , حصير و بورياست و بتدريج بافت زير اندازه هاي پشمي را نيز آموخت.
  
در کاوش هاي باستانشناسي , در شرق جزيره آناتولي , بقاياي يک گليم 7700 ساله بدست آمده است , ولي بطور کلي بعلت آسيب پذيري مواد اوليه گليم , نمونه هاي چنداني از گذشته هاي دور موجود نيست.
  
قديميترين نمونه بدست آمده گليم ايران , قطعه گليمي متعلق به دوره اشکاني است. گليم بعلت ارزاني قيمتش نسبت به قالي و بخاطر زيبائي و درخشندگي رنگها و نقشهايش , در زندگي روستائيان و طبقات کم درآمد اهميت خاصي دارد.
  
مصرف کننده اصلي گليم ايلات و عشاير هستند که از آن بعلت سبکي وزن , بعنوان کفپوش ايده آل در کوچ عشايري استفاده ميکنند و عشاير ايران خود بزرگترين توليد کننده گليم نيز ميباشند.
  
بايد خاطرنشان کرد که گليم در زندگي عشايري تنها براي پوشانيدن کف چادرها اختصاص ندارد , بلکه آنقدر با زندگي عشايري عجين شده که نيازمنديهاي ديگري از قبيل انواع کيسه ها و خورجينها , رختخواب پيچ جل اسب و گاه تزئين ديواره هاي چادرهاي عشايري را نيز در بر ميگيرد.
  
گليم بافي در اغلب نقاط ايران بخصوص در ميان قشقائيها , ال سونها , کردها , لرها و بلوچها رواج خاصي دارد. بلفا گليم همچون بسياري از رشته هاي گوناگون صنايع دستي روستائي خاص زنان است و زنان عشاير و روستائي ايران , آفريننده نقشها و رنگ آميزيهاي دلپذيري هستند که در نوع خود در حد کمال است .
  
دستگاه گليم بافي اغلب به رنگ سفيد و ينبهاي و پودها پشمي و رنگين است و نقوش مختلف را با پودهاي رنگارنگ بر روي گليم ايجاد ميکنند.
  
گليم بافي در ايران شيوه هاي گوناگون دارد ودر اغلب نقاط ايران همه شيوه ها رايج است , ولي نقشها ورنگ آميزيهائي که بافندگان مناطق مختلف بکار ميبرند هر يک داراي وي÷گيهاي خاص خود بوده و اغلب از روي نقش و رنگ آميزي يک گليم ,ميتوان به محل توليد آن پي برد.
  
گليمهاي قشقائي معمولا داراي رنگهاي بسيار زيبا و شاد است و بيشتر رنگهاي زنده طبيعت را ميتوان در آن مشاهده کرد. نقوش اين گليمها معمولا نقوش متنوع هندسي است. زنان قشقائي علاوه بر اين گليمها , زيباترين جل هاي اسب را نيز براي تزئين مرکب مردانشان ميبافند و همچنين از نوارها و کناره هاي بافته شده , براي تزئين ديواره هاي سياه چادرهايشان استفاده ميکنند.
  
ورني بافي يکي از انواع بسيار زيباي گليم است که در ميان شاهسونها متداول ميباشد.
  
در گليم هاي ال سون نقش حيوانات و پرندگان بصورت هندسي و ساده شده ديده ميشود و اين نقوش به تصاوير حيواناتي که روي سفالهاي پيش از تاريخ اين منطقه ديده ميشود , شباهت بسيار دارد. ورني بافي در اردستان کرمان نيز متداول است که در اين منطقه بنام شريکي پيچ خوانده ميشود. گليمهاي اين منطقه اغلب داراي نقوش هندسي ميباشد.
  
گليمهاي بلوچ اغلب تيره رنگ و راه راه هستند و هر راه در واقع نواري با نقش هندسي است و متفاوت از ساير راههاي همان گليم ميباشد.
    
يکي ديگر از مراکز مهم تهيه گليم , بيجار و سنندج است و گليمهاي اين مناطق اغلب داراي نقش لچک و ترنج ميباشند و نقش گل سرخ نيز در متن اين طرحها ديده ميشود.
  
در مناطق روستائي کردستان گليمهاي زيبائي با نقش پرندگان بافته ميشود و ورني بافي هم با روشي کاملا متفاوت از ورني بافي ال سونها از شيوه هاي متداول اين مناطق است.
  
ورني بافي در ميان ايلات لر , خمسه , فارس , جليليها و بلوچها نيز متداول است , ولي هر کدام داراي نقوش و رنگ آميزي و روش خاص خود هستند. در نهايت با وجود اينکه مظاهر تمدن جديد , در زندگي ايلات و عشاير رخنه نموده , ولي هنوز جاي خاص گليم , با دوام و زيبائي مخصوص بخود , حفظ شده است و بايستي اين هنر نيز که بازتاب تجلي اصالت و سنتهاي بومي سرزمين ماست , همچنان در کنار ديگر فرآورده هاي صنايع دستي , مورد حمايت و حراست قرار گيرد. باميد آنکه گامهايمان در جهت خودکفايي و فطع وابستگي , تا نقطه حصول هدفهايمان , محکم و رهرو باشد.