×

کاخ شهربانی تهران

نویسنده نویسنده ایران هتل در تاریخ ۱۴۰۱/۳/۱۸
دسته بندی ایرانگردی
کاخ شهربانی تهران
اگر نگاهی به بناهای فاخر و لوکس و امروزی مثل آسمان‌خراش‌ها، مراکز خرید لاکچری و یا هتل های لوکس مانند هتل اسپیناس پالاس تهران بیاندازیم به دلیل وجود المان‌ها و عناصر جذابی که برای جلب نظر مخاطب در آن‌ها به کار رفته است، تحسین افراد بسیاری برمی‌انگیزد اما در پس این زیبایی تصنعی و مصالحی که دیگر روحی در آن‌ها جاری نیست، در میان انبوه فلزات و سنگ‌ها گویی چیزی گم‌ شده است. روحی که گویی در بناهای قدیمی و اصیل به وضوح حس می‌شود و در بناهای جدید و مدرن هیچ جایگزینی برای آن پیدا نشده ست. راز این سردرگمی را یک معمار برجسته اینطور برملا می‌کند که مصرف‌گرایی روزگار معاصر حتی بناهای ما را هم تحت‌الشعاع قرار داده است. مقصد اینباره ایران هتل آنلاین در دل پایتخت شلوغ و پرغوغای این روزها کاخ شهربانی تهران است که در ادامه بیشتر با آن آشنا خواهیم شد.
کاخ شهربانی تهران
بناهای قدیمی و مصالح سنتی به‌گونه‌ای انتخاب می‌شده است که با روح و روان آدم‌های آن عصر و البته با محیطی که در آن مشغول به زندگی بوده‌‌اند بسیار سازگارتر بوده و به همین سبب گاه صدها سال پابرجا می‌ماندند. همین سردرگمی بین معماری سنتی و مدرن سبب تلفیقی شد که بعدها معماری نئوکلاسیک نامیده گشت. یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های معماری نئوکلاسیک ایرانی هم کاخ شهربانی تهران است که البته هم‌اکنون با نام ساختمان وزارت امور خارجه شناخته می‌شود. اگر قصد سفر به پایتخت و رزرو هتل‌ های تهران را داشتید حتما سری به ایران هتل آنلاین بزنید. هتل اسپیناس پالاس تهران، هتل ویستریا تهران، هتل استقلال تهران و هتل بلوط تهران تنها برخی از گزینه‌های پیش‌روی شما برای اقامت در این کلان‌شهر دیدنی است.
کاخ شهربانی تهران

میدان مشق، باغ ملی

تهران در میان محلات لوکس و بناهای مدرن خود هنوز هم بافت‌های تاریخی جذابی دارد که چشم هر بیننده‌ای را می‌نوازد. یکی از این بافت‌های تاریخی که در حد فاصل خیابان سی‌تیر و خیابان امام‌خمینی واقع شده میدان مشق است. یک محوطه تاریخی تمام عیار که برجای مانده از عهد قاجار بوده و هنوز بخش‌هایی از آن شکل و شمایل تاریخی خود را حفظ کرده‌اند. اما نام‌گذاری این میدان هم دلیل جالبی دارد؛ واژه مشق در واقع اشاره به تمرینات نظامی نیروهای حکومتی در دوران قاجار دارد و این میدان روزگاری محل تمرین قشون نظامی بوده که بنابر اسناد تاریخی نخستین بار در دوران حکومت فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شده است. میدانی مستطیل شکل و وسیع که حوادث بسیاری را به خود دیده که در این میان می‌توان به حادثه اعدام میرزارضای کرمانی، فرود نخستین هواپیما در جریان جنگ جهانی اول در تهران و اعدام شیخ فضل‌الله نوری اشاره کرد. در سال‌های پایانی حکومت قاجار سردری زیبا در این میدان ساخته شد. با روی کار آمدن حکومت پهلوی این میدان تاریخی نیز نرم‌نرمک تغییر کاربری داد و به عنوان باغی برای تفرج اهالی شهر استفاده شد؛ به همین سبب نام آن از میدان مشق به باغ ملی تغییر می‌کند. نامی که بر روی سردر میدان مشق نیز حکاکی می‌شود، اما این کاربری هم آنچنان دوامی پیدا نمی‌کند و محوطه میدان کم‌کم میزبان بناهای دولتی و حکومتی متعددی می‌شود که در شهر تهران سر از خاک برمی‌آورند.
کاخ شهربانی تهران

تغییر میدان مشق

با روی‌ کار آمدن حکومت پهلوی، رضاخان که قصد داشت هرچه سریع‌تر تهران را به شهری مدرن و مترقی مبدل نماید دستور داد تا بناهای متعددی در این شهر ساخته شود؛ میدان مشق که هم‌اکنون درست در مرکز تهران قرار گرفته است برای این گزینه انتخاب می‌شود. در میان بناهای متعددی که قرار بود در این میدان ساخته شود یکی از بناها متعلق به امور نظمیه کشوری یا همان اداره شهربانی بود. اما ماجرای ساخت بنای شهربانی اندکی متفاوت بود؛ چرا‌که با توجه به اوضاع سیاسی آن روزها و سرکوب و خفقان مخالفین رضاخان از هر قشری، وی این بنا را برای به نمایش گذاشتن اقتدار و قدرت نظامی حکومت خود بنا کرد. طبیعتا وی برای چنین نمایش قدرتی نیاز به بنایی فاخر و استوار با المان‌هایی منحصربه‌فرد داشت. معماری بناها از دوره ناصرالدین شاه قاجار به تدریج دچار تغییراتی شده‌ بود که نشان از نفوذ عناصر معماری مدرن و غربی در معماری سنتی ایرانی را داشت. در دوران پهلوی نیز بناها دیگر رنگ و بوی سنتی نداشتند و کمتر کسی سراغ معماران سنتی ایرانی می‌رفت آن‌هم در روزگاری که معماری اروپایی با تمام قدرت سعی در نفوذ میان بناهای سنتی ایرانی داشت و بناهای مدرن هم تعاریف و کارکردهای متفاوتی را در بر می‌گرفتند. این عصر را بسیاری از افراد زمان تولد معماری نئوکلاسیک در ایران می‌دانند.
کاخ شهربانی تهران

معرفی معماری نئوکلاسیک

معماری نئوکلاسیک مفهومی جهانی داشت و اگر خوب آن را بکاویم به حوالی نیمه دوم قرن هجدهم تا نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی در اروپا خواهیم رسید. بنابر تعاریف کلی در این سبک از معماری، دیوارها از اهمیت بالایی برخوردار بوده و هر کدام برای خود شخصیت جداگانه‌ای دارند. در سبک یاد شده، به معماری باستانی توجه زیادی می‌شود و اغلب یک روکش کلاسیک بر روی یک بنای مدرن قرار می‌گیرد؛ یعنی شما با نگاه کردن به نمای بیرونی بنا یک معماری کلاسیک را که اغلب الهام‌گرفته از معماری عصر کلاسیک است به چشم می‌بینید که از تلفیق عناصر سنتی و مدرن ساخته شده است اما در پس این چهره کلاسیک بنایی مدرن با کاربری مدرن قرار دارد. اولین نفوذ این سبک معماری در میان بناهای ایران هم ماحصل سفر ناصرالدین شاه به اروپا درست در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی بود که کم‌کم به نام تجدد، راه خود را در بین بناهای ایرانی باز کرد و در نهایت معماری ایرانی را در برخی اصول تحت تأثیر خود قرار داد. ترکیب این معماری نوین با معماری سنتی ایرانی معجونی را خلق کرد که بسیاری آن را با نام معماری نئوکلاسیک ایرانی می‌شناسند. وقتی از معماری نئوکلاسیک ایرانی سخن به میان می‌آید اغلب در نمای بیرونی سازه‌های این‌چنینی رنگ و بوی عناصر الهام‌بخش معماری ایران باستان به وضوح حس می‌شود اما ساختار درونی بنا درست به‌سان اغلب بناهای مدرن اروپایی است.
کاخ شهربانی تهران

آشنایی با بنای کاخ شهربانی

نخستین سال‌های حکومت پهلوی اول را بسیاری دوران اوج معماری نئوکلاسیک ایرانی می‌دانند و در این میان کاخ شهربانی نمونه کامل و عالی این سبک از معماری تلقی است. معمار و طراح کاخ شهربانی هم فردی با نام گابریل گورکیان از اهالی ارامنه ایران بود که در وین اتریش تحصیل کرده و از پایه‌گذاران این معماری جدید در ایران محسوب می‌شد. سازنده این بنا هم فردی با نام قلیچ باقلیان بود که زیر نظر یک مهندس ساخت بنا را به اتمام رساند. ساخت بنای شهربانی پس از اتمام کار طراحی در سال 1311 هجری شمسی آغاز شد و پس از چهار سال، در سال 1315 هجری شمسی به پایان رسید. بنایی سه طبقه با 21000 مترمربع وسعت، که سطح آن به شکل حرف «ای» انگلیسی بود. این بنای بزرگ 220 اتاق و 14 سالن را در دل خود جای می‌دهد و تمام اتاق‌های آن از پنجره‌هایی یک‌دست و زیبا با نور طبیعی روز برخوردار است. این کاخ به عنوان بزرگ‌ترین بنای ساختمان دولتی ایران شناخته می‌شد تا بازهم اقتدار حکومت را به رخ بکشد و هنوز هم پس از گذر سال‌ها یکی از مهم‌ترین بناهای برجای مانده از عهد پهلوی می‌باشد.
کاخ شهربانی تهران
نگاهی به نمای بیرونی کاخ که بیاندازید بنایی بلندبالا را خواهید دید که با مصالحی نوین و مدرن ساخته شده است. آنچه در ابتدای تماشای بنای کاخ چشم هر بیننده‌ای را متوجه خود می‌کند ستون‌های سنگی خوش‌تراشی است که به‌سان سرستون‌های کاخ‌های تخت جمشید حجاری شده‌اند. این ستون‌های زیبا که در ایوان این کاخ قرار گرفته‌اند ابهت زیادی را به نمای بنا بخشیده‌اند و با جزئیات بسیار ریزی درست به‌سبک نمونه باستانی خود در ابتدا و انتهای ستون حجاری شده‌اند. کمی پایین‌تر از ستون‌ها اولین چیزی که نظر شما را جلب می‌نماید، تصویر حجاری‌شده سربازان هخامنشی است که بر روی نمای بیرونی بنا و در محل اتصال آن به زمین نقش بسته است. دو راه پله نیز از دو سوی بنا با تزئینات خاص شما را به درب ورودی این کاخ می‌رساند که بنابر نظر کارشناسان از روی معماری کاخ آپادانا الگوبرداری شده است. با یک نتیجه‌گیری کلی، کاخ شهربانی را برگرفته از کاخ‌های باستانی ایرانی خواهید یافت و بسیاری این کاخ کوچک و زیبا را نمونه عالی و کامل الگوبرداری از کاخ‌های ایرانی می‌دانند که در عصر معاصر بازسازی شده و تا حدودی شکوه معماری ایران باستان را به رخ می‌کشد.
کاخ شهربانی تهران
ردپای معماری دوران قاجار و معماری اروپایی به‌وضوح در این بنا پیدا است. دور تا دور اضلاع مختلف بنا را اگر تماشا کنید به نمونه‌هایی از معماری دوران اسلامی نیز خواهید رسد؛ برای مثال گره‌چینی‌ها و کاشی‌کاری‌های زیبایی که در عصر حاضر روح هر بیننده‌ای را تسکین می‌دهند. پنجره‌های بلند و یکدست و ستون‌های حجاری‌شده در کنار بالکن‌های کوچک نیز از دیگر بخش‌های نمای بیرونی جذاب و گیرای بنا هستند. در انتهای بنا کنگره‌هایی به چشم می‌خورد که نمای ورودی کاخ شهربانی را به‌سان کاخ‌ها و برج‌های مراقبت آن‌ها آراسته‌اند.
کاخ شهربانی تهران
با گذر از راه‌پله ورودی و گذر از ایوان شکوهمند و گیرای این عمارت، شما به تالار اصلی عمارت وارد می‌شوید که روزگاری محل انجام تشریفات نظامی بوده است. این بنای سه طبقه شامل یک زیرزمین وسیع است که کل مساحت زیر عمارت را در بر می‌گیرد و با طاق‌های بلند آجری که ارتفاع آن‌ها به سبب شیب بنا متغیر است و پله‌هایی عریض شناخته می‌شود. طراحی داخلی طبقه اول و دوم عمارت نیز کاملا مشابه یکدیگر بوده و شامل راهروها و اتاق‌های متعدد است. در فضای داخلی به کمتر تزئیناتی برمی‌خوریم اما هنوز ردپای هنرهای گچ‌بری و آیینه‌کاری در فضای داخلی عمارت به‌خوبی هویدا است. ساختمان شهربانی با تمام این تفاسیر یکی از جامع‌ترین و گویاترین بنای باقی مانده از دوران پرتلاطم معماری نئوکلاسیک ایرانی است که هنوز هم همچون جواهری در میدان مشق می‌درخشد.
کاخ شهربانی تهران

باسازی ساختمان کاخ شهربانی

بنای کاخ شهربانی همانند سرنوشت ایران در سال‌های اخیر، روزگار پر فرازونشیبی را پشت سر گذاشته است. بسیاری به خاطر دارند که این بنای زیبا در دهه‌های اخیر چیزی با نابودشدن فاصله نداشت و به کل از خاطر همگان پاک شده بود. کاخ شهربانی تهران برای سال‌های متمادی در اختیار نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران بود اما در نهایت در سال 1380 شمسی وزارت امورخارجه این بنا را از نیروی انتظامی خریداری کرد و پس از انجام تحقیقات فراوان و با همکاری ارگان‌های متعدد و بهره‌گیری از کارشناسان خبره پس از پنج سال این عمارت شکیل و زیبا که گویی در همین سال‌های اخیر ساخته شده است مرمت گشت. بنای تاریخی شهربانی که قریب به هشتاد سال از ساخت آن می‌گذرد و یکی از بناهای باشکوه عصر معاصر است، اکنون با نام ساختمان شماره 9 وزارت امورخارجه شناخته می‎شود که جهت انجام امور اداری وزارت امور خارجه و گاه میزبانی مهمانان خارجی این وزارت‌خانه مورد استفاده قرار می‌گیرد. این بنا در نهایت پس از مرمت در سالگرد 230 سالگی پایتخت در طی مراسمی با حضور مردم و مسئولین و در طی جشنی به‌یادماندنی افتتاح شد. حالا دیگر این کاخ نگین بی‌چون‌وچرای میدان مشق است که در کنار سردر باغ ملی بسیاری را به این بخش از بافت تاریخی تهران می‌کشاند.
کاخ شهربانی تهران

بناهای کنونی میدان مشق

محوطه تاریخی میدان مشق پر از بناهای قدیمی است که بسیاری از آن‌ها در دوران تجدد ایران ساخته شده‌اند و اکنون تغییر کاربری داده‌اند. ساختمان شماره نه وزارت امور خارجه یا همان کاخ شهربانی، موزه ملی ایران، کتابخانه، موزه ملک، موزه اداره پست ایران، ساختمان وزارت جنگ، موزه جواهرات ملی و چندین و چند بنای دیگر در این میدان قرار دارند که اغلب رنگ‌وبوی معماری نئوکلاسیک ایرانی را به رخ می‌کشند.
کاخ شهربانی تهران

دسترسی به میدان مشق

اگر قصد بازدید از میدان مشق تهران و بنای زیبا کاخ شهرداری را داشتید، با توجه به قرارگرفتن این میدان تاریخی در مرکز تهران یکی از بهترین گزینه‌ها استفاده از سیستم حمل‌ونقل عمومی به‌خصوص مترو است. از هرجای پایتخت که عازم این میدان شوید باید خود را به ایستگاه مترو امام‌خمینی برسانید. با پیاده شدن در ایستگاه مترو امام‌خمینی پس از خروج از ایستگاه باید مسیر واقع در سمت غرب را پیش‌رو گرفته و با یک پیاده‌روی کوتاه‌مدت و چند دقیقه‌ای به‌راحتی خود را به میدان مشق و در نهایت به بنای زیبا کاخ شهربانی برسانید. در کنار بازدید از کاخ می‌توانید سری به سایر جاذبه‌های نزدیک این میدان زیبا همچون سردر باغ‌ ملی و یا موزه ایران باستان بزنید و یک روز کامل را در بافت تاریخی و جذاب تهران سپری کنید.

سخن پایانی

برخلاف تصور بسیاری از افراد که تاکنون به پایتخت سفر نکرده‌اند و فکر می‌کنند که تهران مملو از ساختمان‌ها بلند و مدرن است باید گفت این کلانشهر جاذبه‌های تاریخی زیادی دارد و ازجمله آن‌ها می‌توان کاخ شهربانی تهران را نام برد. تاریخچه این کاخ زیبا که به سبک معماری نئوکلاسیک ایرانی ساخته شده، مربوط به اوایل دوران پهلوی است و بازدید از آن خالی از لطف نخواهد بود.