آثار تاریخی در ایران یکی از پرطرفدارترین جاذبه های هر شهر و دیار و منطقه می باشد. هر یک از این آثار به دوره ای از تاریخ مربوط می شود و از آن دوره حرف ها برای گفتن دارد. بناهای تاریخی مواردی هستند که نه تنها برای تاریخدانان و باستان شناسان مورد توجه و ارزش و اهمیت می باشند بلکه افراد عادی نیز با نگاه به آنان به وجد می آیند که انسان های گذشته چه طرز تفکری داشته اند که چنین بناهایی را با این ظرافت و استقامت خلق کرده اند، بدون اینکه از ابزار و ماشین آلات پیشرفته ای برخوردار باشند. در اینجاست که باید اعتراف کنیم هر یک از این یادگاری های تاریخ مانند گنجینه ای است که به توجه، محافظت و مراقبت انسان های امروزی احتیاج دارد تا برای نسل های بعدی نیز بماند و آنها هم با تاریخ و تمدن گذشتگان خود آشنا شوند. یکی از این اثار مهم تاریخی که مربوط به دوره ی حکومت ساسانیان در ایران می باشد پل بند لشکر واقع در شهر شوشتر استان خوزستان است. در مورد اهمیت این بنای تاریخی همین بس که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

برای دیدن از پل تاریخی بند لشکر می توانید در شهر شوشتر اقامت کنید. پیشنهاد می شوید وارد سایت ایران هتل آنلاین شوید، نام شوشتر را در کادر جست و جوی آن تایپ کنید و بعد از کلیک بر دکمه ی جست و جو لیست هتل ها و اقامتگاه های سنتی شوشتر را ببینید. با کلیک بر هر یک می توانید هر اطلاعاتی را که مورد نیاز دارید به دست آورید. بعد از بررسی و مقایسه ی هتل های شوشتر هر کدام را که مایلید رزرو کنید و از تخفیف، نسبت به حالت رزرو حضوری بهره مند شوید. از طرفی بابت محل اقامت در سفر به شوشتر آسوده خاطر باشید و تمام فکر و ذهنتان را به بازدید از مکان های تاریخی و دیدنی متمرکز کنید و از سفر خود لذت ببرید و خوشحال باشید که هوشمندانه و با آگاهی و اطلاعات کافی سفر کرده اید.

تمام هتل های شوشتر زیبا و دوست داشتنی اند اما یکی از بهترین آنها هتل سنتی خانه تاریخی طبیب شوشتر است که آدرس دقیق آن استان خوزستان – شهرستان شوشتر – چهار راه امام – کوچه ی سنگفرش می باشد. این هتل در سال 1395 به طور کلی بازسازی شده و با امکانات رفاهی جدید و به روز در اختیار گردشگران و مسافران عزیز قرار گرفته است. هتل سنتی خانه ی طبیب دارای 9 باب اتاق در اطراف حیاط خانه است و با معماری سنتی زیبا و دلنشینی که در داخل خانه و اتاق ها دارد فضایی آرام بخش و دل انگیز را برای مهمانان خود فراهم می کند. از جمله مزایای این هتل اینکه در فاصله ی یک کیلومتری از مجموعه ی آبشارها و آسیاب های شوشتر واقع شده است. از طرفی دسترسی آسانی به بازار صنایع دستی شوشتر دارد. بنای این هتل با قدمتی بالغ بر 200 سال، متعلق به دوران حکومت قاجار و امروزه جزء آثار ملی ایران می باشد. این بنا در زمان قاجار به عنوان تجارت خانه استفاده شده و امروزه هتلی است که با ارائه ی خدمات مناسب به مهمانان خود میزبان خوبی برای آنان محسوب می شود. افرادی که به دنبال فرصتی برای دوری از زندگی آپارتمان نشین و ماشینی امروزی هستند، می توانند با اقامت در این هتل طعم زندگی به سبک سنتی را بچشند و از آن کمال لذت را ببرند. علاوه بر معماری سنتی بنا و تزئینات اتاق ها به سبک زیبای قدیم، آشپزخانه ای هم در حیاط خانه وجود دارد که از امکان پخت و پز به صورت عمومی برخوردار است و مهمانان می توانند با هماهنگی قبلی از آن استفاده کنند و تجربه ی آشپزی در یک همچین مکان جالبی را به دست آورند.

معرفی کلی
شهر شوشتر واقع در استان خوزستان یکی از قدیمی ‌ترین شهرهای ایران است. شهری که قدمتش را بیش از ۷ هزار سال تخمین زده اند. این شهر در دامنه ی کوه ‌های زاگرس قرار دارد و از وجود آثار تاریخی بی‌ نظیر و معماری فوق ‌العاده ‌ای بهره می برد؛ آثاری که تماشای هر یک بسیار لذت بخش است. شوشتر تا ابتدای دوره ی پهلوی مرکز استان خوزستان بوده و به پایتخت سازه های آبی جهان مشهور است. این شهر دارای جاذبه های گردشگری فراوانی است. از جمله مهم ترین این جاذبه ها می توان به سازه‌ های آبی واقع در خیابان طالقانی، قلعه ی سلاسل در حاشیه ی رود کارون، مسجد جامع، خانه ی تاریخی مرعشی در خیابان امام خمینی، مجموعه ی تاریخی مستوفی واقع در بشرویه – خیابان شریعتی – کوچه ی مستوفی اشاره کرد.

در کنار تمام اینها شوشتر جاذبه ی تاریخی و دیدنی دیگری نیز دارد که با نام پل بند لشکر شناخته می شود. این پل قدیمی، یکی از سازه های آبی تاریخی شوشتر است که در استان خوزستان، شهرستان شوشتر، کمیته ی سوخت قرار دارد. پل بند لشکر بنایی است که زیر مجموعه ی نظام آبی تاریخی شوشتر در قدیم محسوب می شود. شوشتر در گذشته دارای یک مجموعه شامل شش دروازه به نام دروازه های شش گانه بوده است. یکی از این دروازه ها دروازه ی لشکر است که در کنار پل بند لشکر واقع شده و هنوز هم آثاری از آن در کنار این پل بند قابل رویت است. تاریخچه ی ساخت پل بند لشکر مانند دیگر بناهای آبی تاریخی شوشتر، به دوره ی حکومت ساسانیان می رسد و آبی که از زیر آن عبور می‌ کند، روخانه ی رقط نام دارد. این پل باستانی در تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۷۸ با شماره ی ثبت ۲۳۵۹ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. از طرفی به همراه ۱4 اثر تاریخی دیگر (بند میزان، برج کلاه فرنگی، نهر گرگر، پل بند گرگر، مجموعه ی آسیاب ها و آبشارها، پل بند ماهی بازان، قلعه ی سلاسل، پل بند برج عیار، نهر داریون، پل بند شادُروان، پل تک دهانه، بند خاک، بند شرابدار و پل بند شاه علی) در شوشتر در نشست سالانه ی کمیته ی میراث جهانی یونسکو که در تاریخ ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ مصادف با ۵ تیر ماه ۱۳۸۸ در شهر سویل اسپانیا برگزار شد، به عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به صورت یکجا در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید. ثبت این اثر در لیست آثار ملی ایران و نیز آثار بین المللی جهان خود شاهدی بر ارزش و اهمیت آن می باشد.

نکات جالب توجه
یکی از نکات جالب توجه پل بند لشکر وجود یك اتاقك صخره‌ ای به شكل چهار طاقی در انتهای ضلع شمالی پل، بر فراز صخره‌ ای كه ابتدای پل بند محسوب می‌ شود می باشد. ظاهرا این اتاقک قبل از اسلام كاربرد مذهبی داشته و نمادی از چهار عنصر مقدس آب، باد، خاك و آتش بوده و بعد از اسلام به نواقلی یعنی اتاقك نگهبانی تبدیل شده است.

مورد بعدی وجود اثار باقیمانده از سه آسیاب سنگی در ضلع جنوبی پل بند است كه گفته می شود در گذشته آرد مورد نیاز ساكنان محلات مجاور را تامین کرده است.
نکته ی جالب سوم که بایستی در بازدید از پل مورد توجه قرار گیرد یک حصار باروی قدیمی به نام قلعه ی نظامی خرم است که در حدود دویست متر پایین ‌تر از پل بند لشكر قرار دارد و دو دیوار ممتد از این قلعه نیز در پشت كارخانه ی صنایع غذایی موجود در منطقه دیده می شود. ظاهرا این حصار در نامگذاری پل بند لشکر بی‌ تاثیر نبوده است. این پل بند دارای سیزده دهانه ی آبرو است که سه دهانه ی آن واقع در ضلع جنوبی پل تا چند وقت پیش زیر خاك مدفون بود اما اكنون بیرون آورده شده‌ است.

پل بند لشکر
پل بند لشکر که سالم ‌ترین پل بند به جا مانده از دوره ی ساسانیان است، خارج از دروازه ی لشكر (دروازه ای که به سمت عسكر مكرم باز می شده) ساخته شده است. این پل یک پل ارتباطی بین شهر شوشتر و آبادی های جنوب آن بوده است. جنس مصالح به كار رفته در بنای پل بند لشکر، ماسه سنگ و ملات ساروج است. طول این پل ۱۲۴ متر و ارتفاع آن به طور میانگین بیش از 8 متر است. از آنجا که این پل در دوره ی صفوی مرمت و بازسازی شده است، طاق ‌ها و شكل آنها متعلق به دوره ی صفوی ولی معماری اولیه و پایه ی پل اثری شبیه به آثار به جا مانده از دوره ی ساسانی است. در زمان حشمت ‌الدوله ی قاجار نیز پنج دهانه ی پل ویران شد اما بعد از برآورد هزینه ی تعمیر و مشاهده ی مبلغ بالای آن تعمیر انجام نشد در نتیجه مردم که از اهمیت پل باخبر بودند با الوار آن را تعمیر كردند اما متاسفانه بر اثر فشار آب مجددا ویران شد.

جاذبه های اطراف پل بند لشکر
مهم ترین جاذبه همان بنای پل بند لشکر است که یکی از کهن ‌ترین دروازه‌ های شهر شوشتر و در واقع دروازه ی شهر تاریخی عسکر مکرم بوده است. به عنوان جاذبه ی بعدی می توان به یک بنای مذهبی به نام بقعه ی امامزاده عبدالله اشاره کرد که بر فراز صخره‌ ای مشرف به نواحی اطراف، در محیطی زیبا و سرسبز در کنار رودخانه‌ ای که بر زمین جاری است در ضلع غربی پل بند لشکر واقع شده است.

جاذبه ی سوم یک مجمر (آتشدان) کوچک در درون بقعه است که از جنس سنگ مرمر است. مجمری که فرض بر این است متعلق به معبد الهه آناهیتا بوده است. مجمری که وجودش نشان از این دارد که پل بند لشکر و بقعه ی امامزاده عبدالله هنگام ساخت معبد آناهیتا (الهه ی آب و باروری در ایران باستان) مد نظر قرار ‌گرفته ‌اند. مردم شوشتر در گذشته معتقد بودند که اگر زن نازایی بر روی سنگ مرمر این مجمر بنشیند و بر روی آن حرکت کند بچه دار خواهد شد. بدون شک ریشه ی این باورها به گذشته و آداب و رسوم ایرانیان باستان و اعتقادات مرتبط با الهه آناهیتا باز می گردد.
جاذبه ی چهارم وجود دو قبر مربوط به دوره ی اشکانی در کنار پایه ‌های پل بند لشکر است که در جریان مرمت پل توسط اداره ی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران در سال ۱۳۸۷ خورشیدی کشف شد و امروز از اثار تاریخی منطقه به شمار می رود.

وجه تسمیه ی پل بند لشکر
کلمه ی لشکر فارسی شده ی کلمه ی عسکر است. بسیاری از تاریخدانان معتقدند نام عسکر برگرفته از نام عسکر مکرم فرمانده ی سپاه عرب (اسلام) است. وی در زمان حمله ی اعراب به ایران شهر رستم کواز (رستم خباز) را محاصره می کند. به علت طولانی شدن این محاصره، در نزدیکی شهر اردوگاهی نظامی می زند و سربازان عرب درون این اردوگاه مستقر می شوند (شهر رستم کواز شهری در جنوب شوشتر و در جای فعلی روستای بند قیر بوده که قلعه و باروی بسیار مستحکمی داشته است). با پیروزی سربازان عرب و وارد شدن آنها به درون شهر، این اردوگاه تخلیه شده و بعد از رفتن کامل اعراب از آنجا، افراد محلی و اهالی شهر در این اردوگاه مستقر می شوند و کم کم آن را به یک شهر بزرگ به نام عسکر مکرم تبدیل می کنند، شهری که مانند شهرهای مهمی چون اهواز و شوشتر از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. ساکنان این شهر در ساختن بادبان های ابریشمی و مقنعه شهرت بسیار دارند. با توجه به قرار گرفتن این شهر در جنوب شوشتر، راه ارتباطی بین آن و شوشتر از طریق پل بند لشکر برقرار می شد و به همین دلیل این پل بند به نام لشکر معروف شد. امروزه این پل به همراه بقعه ی امام زاده عبدالله یکی از زیبا ترین چشم انداز های شهر شوشتر و از جمله جاذبه های دیدنی آن به شمار می رود.

ساخت و سازهای غیرقانونی در اطراف پل بند لشکر
از سال ۱۳۶۴ شمسی ساخت و سازهای غیرقانونی در اطراف پل بند لشکر شروع شد که با شکایت اداره میراث فرهنگی شوشتر و با همکاری شهرداری این شهر، تمام این بناها در اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ تخریب شده و حریم پل لشکر از تصرف چنین بناهایی و سازندگان آن خارج گردید.

به پشتوانه تمدنی چندهزار ساله سرزمین آبا و اجدادی مان پر از جاذبه های تاریخی است که به آن ها می بالیم. جاذبه های تاریخی ای که گاه هوشمندی سازندگان شان هوش از سرتان می پراند و هنوز که هنوز است آوازه خلاقیت و کارایی شان دهان به دهان می چرخد. گاهی اما تاریخ جایی در پیچ و خم طبیعت با آن گره خورده و شگفتی مضاعفی خلق کرده است. آنقدر شگفت که شما را به تحسین این اعجاز طبیعی و تاریخی برمی انگیزد و لبخندی از سر رضایت بر لبانتان می نشاند و نشانمان می دهد که نسل های گذشته چطور از داشته های طبیعی برای برآورده کردن نیازهایشان استفاده می کردند. مثل غارهای دستکند که روزگاری هم مکانی برای زندگی بوده و هم مکانی برای عبادت. کاخ ها، قلعه ها، آتشکده ها، تپه های باستانی، بندها و کلی جاذبه تاریخی دیگر در گوشه و کنار کشورمان جاخوش کرده اند که هرکدامشان دنیایی از دانش، هوشمندی و افسانه های شنیدنی را در دلشان پنهان کرده اند. در میان این حجم انبوه از شگفتی ها و داشته های تاریخی این بار عازم جنوب کشورمان می شویم. به سرزمینی که روزگاری محل شکل گیری تمدن های شکوهمندی بوده و نخستین تمدن ها را در دل خود جای داده است. شوشتر شهری که در منابع تاریخی حسابی خودش را به رخ می کشد و اغلب به داشتن یک سیستم آبی هوشمندانه و حیرت انگیز در میان جهانیان شناخته می شود مقصد این باره ماست. اگر نام بند خداآفرین شوشتر را شنیده اید و به دنبال دیدن عجایب شوشتر هستید حتما تا آخر این سفر با ما همراه باشید. قصد رزرو هتل های شوشتر را هم اگر داشته باشید از هتل گرگر شوشتر گرفته تا اقامتگاه های سنتی دلچسب این شهر گزینه های پیش روی شما برای اقامت در این شهر جنوبی است.

شوشتر شهر عجایب
شوشتر تکه ای از خوزستان است که در دامان زاگرس بلندبالا آرمیده است. شهری در شمال خوزستان که به گفته برخی باستان شناسان نخستین سکونت گاه های بشر در ایران جایی در حوالی این شهر بوده است و خیلی ها هوشنگ پیشدادی پادشاه باستانی و افسانه ای را بنیان گذار این شهر می دانند و برخی هم ردپای همسر یزدگرد سوم را به تاریخ این شهر و بنیان گذاریش می کشانند. شاید جالب باشد اگر بدانید در برخی کتب تاریخی شوشتر را جزو نخستین شهرهایی دانسته اند که بعد از طوفان مشهور نوح باز بر روی زمین نقش بسته است. خیلی ها می گویند شوشتر شهری وسیع با شش دروازه بوده است و در واقع شش در نام داشته است و به مرور زمان شوشتر نامیده شده است برخی دیگر هم معتقدند که شوشتر پس از ویرانی شوش ساخته شده است و در واقع بهتر از شوش بوده است و حالا شوشتر نامیده می شود. برخی ها هم به دنبال ردپای عیلامی ها و شهر گمشده شان شوشتر را همان شهر باستانی عیلامی ها آدامدن می دانند و معتقدند شوشتر بعد از عیلامی ها و در دوران شکوهمند هخامنشی بار دیگر نرم نرمک رو به آبادانی رفته است. اگرچه شکوه شوشتر در دوره هخامنشی و اشکانی اثبات شده است اما همه کتب تاریخی و آثار تاریخی برجای مانده از عهد ساسانی مهر تاییدی بر شکوه بی مانند شوشتر در این دوره تاریخی است. سازه آبی هوشمندانه شوشتر یادگاری شگرف از عهد ساسانی است که هنوز هم ساز و کارش هوش از سر خیلی ها می پراند و البته در دوره هخامنشی پی ریزی شده و در نهایت در دوره ساسانی به مرحله بهره برداری رسیده است. اینکه بشر آن روزها با امکانات محدود روزگاران کهن چنین سازه دقیق و کارآمد و در عین حال زیبایی را پدید بیاورد شگفت آور است. شگفت آورتر آنکه آدم های آن دوران تصمیم می گیرند تا رودخانه ای دستکند و مصنوعی بوجود بیاورند و شاخه ای از کارون آن روزها جدا کرده و سازه آبی شان را تکمیل کنند. در گوشه و کنار این شاهکار آبی با آن آبشارها و آسیاب های آبی خارق العاده اش نکات لطیفی جاخوش کرده است که دیدنشان در کنار طبیعت سرسبز و دلربای شوشتر خالی از لطف نیست. همین سازه آبی هوشمندان سبب شده است تا شوشتر را موزه صنعت آب ایران باستان بنامند.

نهر گرگر، رودخانه ای مصنوعی با هزاران سال قدمت
گرگر همان رودخانه مشهور و دستکندی است که درباره اش به گفتگو نشستیم. شاید در نگاه اول تصور اینکه این نهر روزگاری با دست انسان ها حفرشده آنقدرها هم قابل باور نباشد، ولی یادمان باشد اراده آدم ها کوه ها را هم جابجا می کند! گرگر رودخانه ای مصنوعی است که از کارون سوا شده است. برای جدا کردن این نهر کوچک از رودخانه خروشان کارون بندی با نام بند میزان بر روی رودخانه کارون ساخته می شود. براساس نظریه های تاریخی بند میزان در دوره ساسانیان و به دستور شاپور اول ساسانی ساخته شده است. بند میزان کارون را به دو قسمت چهاردانگ و دو دانگ تقسیم می کند. بخش چهار دانگش را شطیط و بخش دو دانگش را گرگر می نامند. گرگر پس از سواشدن از کارون صد کیلومتر بعد بازهم به کارون می پیوندد. اما علت این جدایی هوشمندانه بهره مندی از آب کارون در زمین های کشاورزی جنوبی شوشتر، تامین آب شرب، راه اندازی آسیاب ها با نیروی آب و کنترل سیلاب های شاخه های متعدد کارون بوده است که شوشتر را از هر طرفی احاطه کرده بودند. اگر خوب به دیواره های نهر گرگر نگاه کنید هنوز هم ردپای کلنگ زنی آدم های عصر باستان را خواهید دید. نهر در طول این مسیر صد کیلومتری عرض های متفاوتی دارد و بیشترین عرض آن هم در نزدیکی آبشارها و آسیاب های مشهور شوشتر است که قریب به نود متر است آن هم با عمقی یازده متری. گرگر که درست از وسط شوشتر عبور می کند در مسیر عبوری اش سرسبزی و زندگی را به ارمغان آورده و چشم اندازی زیبا خلق کرده است پس از جدا شدن از کارون در حدود یک کیلومتر بعد به سد گرگر برخورد می کند، از سه تونل دستکند که هرکدام نام های مختلفی دارند عبور می کند، پره آسیاب ها را با قدرت می چرخاند، به دیواره صخره ها برخورد کرده و در نهایت در غالب چندین آبشار به مسیر خود ادامه می دهد. در این مسیر طولانی بخش های مختلفی قریب به یکصد بنای مختلف به چشم می خورند که هرکدامشان برای خود نام و نشانی دارند، مثل بند میزان، و یکی دیگر از بخش های جذابی که گرگر در مسیر یکصد کیلومتری خودش پشت سر می گذارد بند خداآفرین است که خیلی ها با نام بند ماهی بازان می شناسندش. جاذبه ای طبیعی و با کمی دخل و تصرف انسانی که بسیار زیبا و حیرت انگیز است و حاصل تقابل هنرمندانه آب با صخره های سنگی و دست های توانمند انسان های عصر کهن است. تقابلی چند هزار ساله که حاصلش بسیار چشم نواز و البته هوشمندانه است. بندی که نه تنها سدی در مقابل آب بوده بلکه همانند اغلب بندهای ان دوران نقش پلی عبوری را نیز داشته است.

بند ماهی بازان
بند همان سد امروزه است. مانعی که بر سر راه رودخانه ها ساخته می شد و آب را پش دیوارهای مستحکم این بندها به زانو درمی آورد. بند ماهی بازان هم در دشت ماهی بازان بر روی نهر دستکند گرگر ساخته شده است. بند ماهی بازان که امروزه در مجاورت روستای گاومیش آباد قرار گرفته است در واقع یک عارضه کاملا طبیعی بوده است که به هنگام حفر کردن رودخانه گرگر کاملا کارایی این عارضه طبیعی را که در جنوب شوشتر قرار داشته است را مد نظر گرفته بودند. رشته سنگی یکپارچه و ماسه ای که در مسیر نهر گرگر سبب بالاآمدن سطح آب و متعاقبا بالاآمدن فشار آب می شده است. این رشته سنگ یکپارچه که به صورت جنوب شرقی به شمال غربی بر روی مسیر نهر گرگر قرار گرفته است پانصد متر طول و چیزی قریب به دو متر عرض و دو متر ارتفاع دارد و کل عرض رودخانه را دربر می گرفته و پایه اصلی شکل گیری بند یا همان سد بوده است. آنطور که از شواهد امر پیداست جاهایی که صخره از مقاومت بالایی برخوردار نبوده است یا دارای حفره هایی ناخواسته بوده نیز تعمیرشده و با سنگ های مقاوم مستحکم شده است تا قدرت لازم برای ایستایی در برابر فشار آب را داشته باشد. سد یا بند خداآفرین به صورت نعل اسبی بوده است تا فشار آب در ابتدا و انتهای سد که کوتاه تر از سایر بخش های سد ساخته شده بوده است سبب شکسته شدن سد و تخریب آن نشود. جنس بند از جنس سنگ های ماسه ای است و عبور آب در طی سالیان متمادی سبب شده تا نقوشی عجیب و زیبا بر روی بدنه این بند طبیعی نقش ببندد که بسیار زیبا و چشم نواز است. بر روی این صخره طبیعی حیرت انگیز دیواره هایی ساخته شده است که مانع از خروج آب می شود. از این دیواره های ساخته شده تنها دو بخش باقی مانده است. اگر نگاهی به انتهای شرقی رودخانه بیاندازید دو دیوار موازی با ارتفاع تقریبی 1.5 متر را خواهید دید. در بخش مرکزی بند هم سه دیواره عمودی و موازی قرار گرفته اند که آب درست از دریچه بین این دیوارهای عمودی عبور می کرده است. دیوارهای وسط بند گرچه فروریخته اند اما هنوز هم برخی از آن ها قریب به چهار متر ارتفاع دارند. بند ماهی بازان را با نام خداآفرین یا سه پل می شناسند. بنابر برخی متون تاریخی اگر در ساخت بنایی در عهد باستان از عارضه های طبیعی همانند صخره ای روی زمین بهره برده می شد آن را خداآفرین می نامیدند. در دوره ساسانی اغلب بندها نقش پل های مواصلاتی را نیز ایفا می کردند که بند ماهی بازان هم از این قاعده مستثنی نبوده است چرا که آثاری از پایه های پل در میانه بند به چشم می خورد که نشان از پلی با سه پایه و دهانه های متعدد دارد که متاسفانه دهانه های پل کاملا فروریخته و امروزه به جز آثار پایه ها اثری از پل مزبور باقی نمانده است. همین سه پایه باقیمانده سبب شده تا پل را با نام پل سه پایه نیز بشناسند.

پایه ها 1 متر و بیست سانتی متر از یکدیگر فاصله داشته و از سنگ ماسه ای تراش خورده ساخته شده اند. ارتفاع یکی از پایه ها هفت متر و ارتفاع دو پایه دیگر در حدود 5.5 متر است. هر یک از پایه ها 5 متری طول داشته و عرض آن ها نیز در حدود 2.5 متر است. اگر طول سد را به دقت بنگرید کانال هایی در ضلع غربی رودخانه به چشم می خورد که قاعدتا برای عبور آب تعبیه شده است و آب سد را به قسمت پایین دست منتقل می کرده است. این کانال ها که در دل صخره سنگی تراش خورده اند نیم متری عرض دارند. در متون تاریخی و در برخی سفرنامه ها بارها از این بند سخن گفته شده است و آن را از عجایب سرزمین شوشتر نامیده اند. در بسیاری از منابع از این بند به عنوان دریاچه ای برای شکار ماهی یاد شده است که در اطراف آن آسیاب های متعددی مشغول کارند و از سنگ خارا ساخته شده است و به سبب ارتفاعش مردمان این دیار را از سیل و خطرات آن در امان نگاه می دارد. این بند پل به سبک بندهای ساسانی هم محلی برای جمع آوری آب و هم مکانی برای عبور بوده است اما اگر می پرسید که این پل محل عبور و مرور چه مردمانی بوده است سر از سرزمین تاریخی دستوا درمی آورید.

دستوا
اگر سری به کتب تاریخی بزنید برخی دشت معروف به ماهی بازان را متعلق به سرزمین تاریخی دستوا می نامند. سرزمینی که در جنوب شوشتر و درست در حاشیه گرگر قرار داشته و پایتخت حکومت پادشاهان الماییدها بوده است. شاید تاکنون نام این سلسله را یکبار هم نشنیده باشید. سلسله ای که به تفاوت فاحش طبقاتی اش شهره بوده است و احتمالا طغیان گرگر و تغییر مسیرش تمام مظاهر تمدنشان را از بین برده و به ویرانه ای مبدل کرده است. الیماییدها در هماسایگی زردکوه بختیاری و سرزمین شوش در بخشی از ایلان شمالی زندگی می کرده اند. این قوم نه چندان مشهور احتمالا در دوره سلوکیان مستقل می شوند و حکومت مستقل خود را تشکیل می دهند. در دوره اشکانیان تحت حکومت پارت ها به حکومتی مستقل اما وابسته به اشکانیان مبدل می شوند و حتی پادشاهان شان اقدام به ضرب سکه می کنند اما در نهایت در دوره ساسانیان و به هنگام پیکار با اردشیر اول ساسانی از صحنه روزگار محو می شوند. گورستان ها و آرامگاه هایی از این قوم بدست آمده که یافته های جذابی را از تاریخی نه چندان طولانی این قوم به نمایش می گذارد. به نظر می رسد دستوا حتی در دوره اسلامی نیز محلی برای زندگی بوده است. این را کشفیاتی می گویند که شامل سفال هایی از دوره های مختلف تاریخی است و از این منطقه بدست آمده است. بند ماهی بازان روزگاری محل عبور و مرور ایلماییدها از شهر دستوا به سرزمین های مجاور بوده است. از دستوا امروزه تقریبا اثری برجای نمانده است و زمین های کشاورزی دور تا دور محدوده نه چندان مشخص آن را فراگرفته اند.
بند ماهی بازان تنها بخشی از سازه حیرت انگیز شوشتر است. سازه ای متصل به هم که تنها به هم ریختن یک بخش کوچک از آن کارایی تمام بخش های دیگر را تحت الشعاع قرار می دهد. این بهم ریختگی در طول سالیان دراز سبب شده است تابرخی از آبشارهای مجموعه خشک شده و برخی آسیاب ها تخریب شوند اما خوشبختانه پس از ثبت جهانی این اثر ارزشمند هنوز چرخ برخی آسیاب ها می چرخد و آبشارها می خروشند.

شوشتر شهری در استان خوزستان، در جنوب غرب ایران می باشد. این شهر در دامنه ی کوه های زاگرس واقع شده است و تقریبا 90 کیلومتر از شمال شهر اهواز فاصله دارد. در دوره های تاریخی متعدد از زمان ساسانیان گرفته تا پهلوی ها، شوشتر پایتخت استان خوزستان بوده است. شهر شوشتر بیشترین شهرت تاریخی اش را مدیون سیستم آبیاری تاریخی معروف می باشد که در این شهر بنا شده است. این سیستم باستانی در سال 2009 میلادی به عنوان میراث فرهنگی ملموس ایران زمین در لیست سازمان جهانی یونسکو به ثبت رسید و از آن با عنوان شاهکار نوآوری و خلاقیت یاد می شود. با رزرو هتل های شوشتر و اقامت در هتل گرگر شوشتر می توانید به راحتی از سایت های باستانی شهر دیدن کنید و سفر خوبی را رقم بزنید.
قدمت ساخت اولیه این مجموعه به دوران هخامنشیان و پادشاهی داریوش بزرگ، در قرن پنجم باز می گردد. ساخت بیشترین قسمت ها نیز در دوران ساسانیان تکمیل شده است. هدف از راه اندازی این سیستم استفاده بهینه از آب بوده و تکنیک های آبیاری باستانی در ساخت آن بکار رفته است.

توصیف کلی سیستم هیدرولیک تاریخی شوشتر

رودخانه کارون تنها رودخانه ی قابل کشتی رانی در ایران است که قبل از ورود به شهر شوشتر به دو شاخه گرگر و شطیط تقسیم می شود. شاخه گرگر آب راه مصنوعی و دست ساخت است که قدمت ساخت آن به دوران اردشیر اول، موسس امپراتوری ساسانیان باز می گردد. در دوران ساسانیان آب بند گرگر در این کانال بنا شد تا سطح آب را بالا ببرد.
سه تونل آب موجود در آب بند گرگر را به سوی سیستم آبیاری تاریخی هدایت می کند. آب ورودی به این سیستم توسط چندین کانال مختلف تقسیم می شود، چرخ های آسیاب را به حرکت در آورده و سپس به آبگیری در شکل آبشار پله ای سرازیر می گردد. این گذر آب چشم انداز های فوق العاده زیبا و جذابی به وجود می آورد. گفتنی است که سیستم آبیاری باستانی شوشتر یکی از شاهکار های معماری در جهان به شمار می رود.
ساسانیان از تکنیک سیستم باستانی برای به اشتراک گذاشتن آب کارون در مناطق مختلف شوشتر و حتی در شهر های نزدیک بهره می بردند. بخش هایی از این سیستم آبیاری هنوز هم با گذشت قرن ها به کار خود ادامه داده است. گرانیت و گچ آهک از مواد ساخت و ساز این مجموعه به شمار می روند.
ساختارهای مجموعه آبیاری
در ادامه به ساختار های این مجموعه که می توانید از آنها بازدید کنید، اشاره می کنیم:
1 – پل شادُروان شوشتر یا بند قیصر

بخش های بازسازی شده از پل شادُروان
قدمت پل شادُروان شوشتر یا بند قیصر به دوران ساسانی بر می گردد. این بنا هسته ی اصلی و مرکزی سیستم هیدرولیک تاریخی شوشتر را با 44 سیل بند کوچک تشکیل می دهد. تنها 37 دریچه در طول قرون گذشته تا به امروز سالم باقی مانده اند. این بنا تقریبا 500 متر طول دارد و حدود 50 درصد آن مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. این سازه اولین پل سد ساخته شده در ایران محسوب می شود.
در اوایل سال 260 پس از میلاد، شاپور اول، دومین پادشاه امپراتوری ساسانیان موفقیت بزرگی در برابر رومی ها به دست آورد. پادشاه ایران توانست والرین اول، امپراتور روم را شکست دهد و او و سربازانش را اسیر کرد، همچنین شاپور از اسرای روم در ساخت و ساز بهره برد. اسیران رومی در ساخت این بنای باستانی بکار رفتند و به همین خاطر به این بنا بند قیصر نیز می گوید.
2 – قلعه سلاسل شوشتر
این قلعه ی تاریخی مرکز عملیات مجموعه بزرگ آبیاری تاریخی شوشتر بوده است و از محوطه های بزرگ و متعدد، منزل های کارگران، طویله ها، حمام ها، برج های دیدبانی، باغ ها، اسلحه خانه، اتاق های طبل و دهل، حرمسرا، یک آشپزخانه، استخر های بزرگ، دژها و خندق تشکیل شده است. قلعه سلاسل مرکز دفاعی و همچنین مرکز کنترل نهر داریون بوده است، کانال داریون یکی دیگر از آب بندهای مصنوعی بوده و این شاخه از رود شطیط کارون جدا می شود. این نهر نیز از شگفت انگیزترین سازه های آبی شوشتر می باشد.
امروزه قسمت های زیادی از این قلعه ویران شده است و تنها اتاق های زیرزمینی و تونل های داریون باقی مانده اند. طبق اسناد تاریخی قدمت این قلعه ی باستانی به دوران حکومت هخامنشیان باز می گردد. نهر داریون در طول حکومت داریوش بزرگ حفر شده است و وظیفه آبیاری دشت میاناب شوشتر را بر عهده داشته است.
3 – بند میزان

بند میزان، نمونه ای از تکنیک های کاربرد آب باستانی
ساخت بند میزان را به شاپور اول نسبت می دهند، این بند رودخانه کارون را به دو بخش رودهای گرگر و شطیط تقسیم کرده است. روش های تصفیه آب بکار رفته در این بند، این سیستم آبیاری را به یک شاهکار معماری دوران باستان ایران تبدیل کرده است. این بند نه تنها کارون را تقسیم نموده است بلکه در صورتی که آب یکی از این کانال ها بیش از حد، تا اندازه ی مشخصی افزایش یابد، بند میزان آب اضافی را به سوی کانال دیگر هدایت خواهد کرد.
4 – بند ماهی بازان شوشتر
قدمت بند ماهی بازان به دوران ساسانیان باز می گردد. این بند در مسیر رودخانه گرگر قرار دارد و بستر طبیعی بوده که در این مجموعه آبیاری بکار رفته است. سه دیوار در میان این بند ساخته شده است تا به فشار آب شدت بخشد و سطح آب را بالا نگه دارد.
5 – پل بند لشکر شوشتر
پل بند لشکر شوشتر در کنار یکی از شش دروازه ی تاریخی شوشتر واقع شده است و دروازه لشکر نامیده می شود. امروزه گردشگران می توانند تنها آثار باقی مانده از این دروازه را تماشا کنند. قدمت این سازه ترکیبی به دوران ساسانیان باز می گردد اما گفتنی است که در سال 2009 میلادی، هنگام بازسازی این سایت تاریخی، دو مقبره ی باستانی در نزدیکی پایه های پل کشف شدند، که به دوران اشکانیان تعلق دارند. کانالی از زیر پل عبور می کند که زیر شاخه ای از نهر داریون می باشد، این نهر به رودخانه گرگر وصل می گردد و نهر رقت نامیده می شود.
6 – بند خاک
بند خاک یکی دیگر از جاذبه ها و سازه های آبی تاریخی شوشتر است که قدمت آن به دوران ساسانیان می رسد. این بند آب نهر داریون را به کانال رقت می رساند. در زمانی که با افزایش آب در نهر داریون امکان سرازیر شدن سیل به دشت میاناب وجود داشت، این بند کمک شایانی برای جلوگیری از بحران به شمار می رفت.
7 – بند شرابدار
گفتنی است که بند شرابدار بر روی کانال رقت در سمت و سوی شرق و غرب بنا شده است و قدمت این بنای تاریخی به دوران ساسانیان می رسد. در قسمت جنوبی این بند به سوی قسمتی از استحکامات شهر سرازیر می شود.
8 – بند برج عیار
بند برج عیار در مسیر کانال گرگر واقع شده است و به صورت آبشارهای پله ای در جریان است. گفته می شود که این بنای باستانی در دوران ساسانیان بنا نهاده شده است. در اطراف بند برج عیار جاذبه های دیگری نیز وجود دارد که ارزش بازدید دارند.
9 – پل بند شاه علی
پل بند شاه علی بر روی نهر داریون ساخته شده است، این پل یکی دیگر از سازه های آبی تاریخی شوشتر می باشد که قدمت آن به دوران صفویان بر می گردد.
10 – برج کلاه فرنگی
برج کلاه فرنگی یکی از سازه های تاریخی است که دارای برج هشت ضلعی بوده و در کنار کانال شطیط واقع شده است. این بنای باستانی بر فراز تپه ای مشرف به بند میزان بنا شده است. برج کلاه فرنگی یک برج مراقبت بوده و قدمت این اثر به دوران قاجار باز می گردد.
مجموعه آسیاب های آبی و آبشار پله پله

روش های باستانی تصفیه آب در آسیاب های آبی و آبشار پله شوشت
این شهر 32 آسیاب آبی داشته و تعداد بیشماری آبشار پله پله در اطراف به چشم می خورند که قدمت این آثار به دوران ساسانیان باز می گردد.
پله های دست ساز باستانی
بیش از 200 پله این مجموعه را شکل داده است و در سمت جنوبی آبشار ها قرار دارند و این مناطق آبی را به مناطق مسکونی که رو به این مجموعه آبی قرار دارند، بهم وصل می کنند. بر روی این پله ها نوشته های باستانی به چشم می خورد که نشانگر قدمت و تاریخ این مکان می باشد.
روش های باستانی تصفیه آب که در سیستم هیدرولیک تاریخی شوشتر بکار رفته است، مجموعه ای منحصر به فرد است که در مناطق دیگر جهان به سختی می توان نمونه ای مشابه آن را یافت. بازدید کنندگان و باستان شناس های بیشماری از سراسر جهان برای بازدید از شکوه و عظمت این مجموعه راهی شوشتر می شوند. به سوی شهر زیبای شوشتر سفر کنید و از تماشای این شاهکار بزرگ معماری لذت برده و آن را تحسین کنید.