معماری مسجد “ملك”
معماری مسجد “ملك”” در شهر “كرمان” همانند دیگر بناهای بازمانده در این استان، هنر دست هنرمندانی كم نظیر در زمان خود می باشد. پیش بینی تمام امكانات و مكان های مورد نیاز نمازگزاران در این مسجد در زمان خود، نشان از خرد و توانمندی معماران این مجموعه می دهد. حفر قناتی در نزدیكی این مجموعه و هدایت آب آن به سمت مسجد و فراهم كردن محلی مناسب برای وضو گردن نماز گزاران كه البته سال هاست آب قنات خشكیده و محل وضوخانه مسجد را پوشانده اند زیبایی این مسجد را بدون شك چند برابر كرده است. قنات “مستوره” خود از پر آب ترین قنات های شهر “كرمان” بوده است. ورودی زیبای مسجد با سقفی بلند كه در سمت شمال آن قرار گرفته است و با گچ بری های بی نظیر تزئین شده است از جذاب ترین نقاط این مسجد می باشد. سردری مقرنس كاری شده كه با در چوبی كم ارتفاعی تكمیل شده است. با ورود به محوطه داخل مسجد می توان از دیگر جذابیت های این مكان بازدید كرد.

شبستان های مسجد “ملك”
مسجد “ملك” با مساحتی نزدیك به 10 هزار متر از جمله بزرگترن مساجد كشور می باشد. حیاط بزرگ و شبستان های متعدد این مسجد چشم هر بیننده ای را به خود خیره می كند. شبستان ها و سه ورودی این مسجد كه با طراحی و آجركاری های زیبایی به سبك “سلجوقیان” ساخته شده اند. این مسجد با چهار ایوان بزرگ از جمله مساجد چهار ایوانی به شمار می آید. در اطراف مسجد شبستان های بسیاری كه هر كدام به نامی مزین می باشد بنا شده اند. شبستان امام حسن(ع) از بزرگترین و زیباترین شبستان های این مسجد به حساب می آید. شبستان “آقا شیخ حسن فقیه” با ستون هایی بسیار زیبای خود كه تعداد آن ها به 22 ستون می رسد در كنار شبستان های امام موسی بن جعفر(ع) و شبستان “آقا علی” از جمله دیگر شبستان های مهم این مسجد می باشند.

محراب های مسجد “ملك”
مسجد “ملك” در شهر تاریخی و كویری “كرمان” در كنار تمام ویژگی های خود، تفاوتی با دیگر مساجد دارد. وجود محراب های متعدد در این مسجد توانسته است این مسجد را در میان مساجد چند محرابه قرار دهد. “محراب” هایی كه با هنرمندی هرچه تمام تر ساخته شده اند. گچ بری های این “محراب” ها یادگاری از زمان “آل بویه” می باشد. بعضی از “محراب” های مسجد “ملك” به حدود 150 سال قبل از دوران “سلجوقیان” بر می گردند. شبستان امام حسن (ع) در طبقه دوم این مسجد سه “محراب” زیبا را در دل خود جای داده است.

برج سلجوقی
در بین زیبایی های این مسجد در سمت شمال شرق بنا می توان برجی باعظمت را به تماشا نشست. گوشه گوشه این مسجد با آجركاری ها و كاشی كاری های زیبایی پوشیده شده است. ولی در سمت شمال شرقی این مسجد برج آجری بلندی جلب توجه می كند. نوع آجر كاری این برج با وجود تخریب قسمتی از آن هنوز هم از جمله زیباترین ساخته های هنر مندان در زمان “سلجوقیان” می باشد.

دیگر جاذبه های “كرمان”
مسجد “ملك” در “كرمان” در قلب شهر و در نزدیكی بافت قدیم این شهر قرار گرفته است. به همن دلیل می توان در بازدید از این مسجد زیبا به دیگر جاذبه های كم نظیر شهر “كرمان” را نیز سری بزنید. اغلب این زیبایی ها داخل شهر و برخی دیگر در اطراف شهر قرار گرفته اند. می توان به برخی از جاذبه های این شهر از جمله: مجموعه “گنجعلی خان”، حمام “وكیل”، گنبد “جبلیه”، ارگ “راین”، جنگل “پردیسان قائم”، موزه هنر های معاصر، “شازده”، باغ “فتح آباد”، كتابخانه ملی و دیگر زیبایی های این استان پر جاذبه اشاره كرد. هر منطقه ای در كنار جاذبه های تاریخی و طبیعی خود، سوغات و صنایع دستی منحصر به فرد خود را دارد كه یكی از جذابیت های آن منطقه می باشد. برخی از خوشمزه ترین سوغاتی های شهر “كرمان” شیرینی های آن می باشد. سوغاتی همچون: “قطاب”، “كماچ”، “كلمپه”، “قاووت” و زیره معروف این شهر كه بی شك هر گردشگری آن ها را تجربه خواهد كرد.

روستای هندوالان را در گذشته هرندووا می خواندند. عظمت این روستا سبب شد که به نام هند کوچک نیز معروف شود.
مسجد جامع هندوالان بیرجند در زمان شاهرخ تیموری ساخته شده است که حدوداً مصادف با سال 805 هجری – قمری است. اکنون این مسجد در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد.
این مسجد، درون روستای هندوالان است. این روستا قدیمی ترین روستای شهرستان درمیان به شمار می رود. اهالی روستای هندولان قدمت مسجد را هزار سال رقم می زنند و معتقدند که این بنای تاریخی به وسیله سیف الله، ساخته شده است.
مسجد جامع هندوالان از یک سر در ورودی، شبستانی دارای ستون، صحن گنبدخانه و محراب تشکیل شده است.

گنبد به زیبایی بر روی یک بنای چهارگوش ساخته شده است. شیوه آجرچینی در گنبدهای مسجد بسیار چشم نواز و خیره کننده است.
کتیبه هایی به خط کوفی در این مسجد وجود دارند که متعلق به دوران پنجم و ششم هجری هستند. در دوره های بعد این مسجد مورد بازسازی قرار گرفته است.
این روستا چندین مرتبه مورد طغیان سیل قرار گرفت ولی خوشبختانه بنای مسجد جامع آن هنوز باقی مانده است. از نظر امکانات گردشگری، در این مسجد آب و برق و همچنین سرویس بهداشتی و نمازخانه وجود دارد. این مسجد در حال حاضر فعال است و یکی از مکان های مذهبی مردم روستای هندوالان به شمار می رود. هر روز نماز جماعت در این مسجد برگزار می شود.

اقامت در این مسجد برای گردشگران میسر نیست. مسافران می توانند برای اقامت یکی از هتل های بیرجند را انتخاب نمایند. هتل کوهستان بیرجند، هتلی زیبا در نزدیکی سد تاریخی بند امیر شاه است و با فاصله اندکی از شهر بیرجند، مکانی آرام و دنج برای اقامت می باشد.
علاوه بر این مسجد، روستای هندوالان از طبیعت زیبایی نیز برخوردار است. قنات روستا، پر آب ترین قنات در شهرستان درمیان است. مردمان روستا به کشاورزی و دامپروری مشغول هستند. در صورتی که به این روستا سفر کردید، می توانید از محصولات آنها خریداری نمایید. محصولاتی مانند زرشک، گندم و جو و چغندر قند در این جا به عمل می آیند. همچنین شیر و ماست های محلی و روغن های حیوانی اصل نیز می توانید از اهالی روستا خریداری نمایید.

دسترسی به مسجد جامع هندوالان خراسان جنوبی
برای بازدید از مسجد جامع هندولان باید به مرکز استان خراسان جنوبی، بیرجند بروید. در 85 کیلومتری شمال شرقی این شهر روستای هندولان قرار دارد. از اسدیه که مرکز شهرستان درمیان است تا این مسجد 15 کیلومتر راه وجود دارد.
بهترین زمانی که می توانید برای بازدید از این مسجد به هندوالان سفر کنید، فصل های بهار و تابستان است.

چنانچه مایلید در شهرستان تربت جام اقامت کنید می توانید هتل پردیسان تربت جام را رزرو نمایید. این هتل در تربت جام – بلوار امام خمینی – نبش امام خمینی 34 قرار دارد. هتل پردیسان تربت جام فعالیت خود را در سال 1389 شروع کرده و در سال 1393 مورد بازسازی قرار گرفته است. این هتل دارای 12 واحد اقامتی در قالب سه طبقه است که البته تمام واحدها در طبقه ی سوم قرار دارند چون طبقات اول و دوم هتل به تالار عروسی اختصاص داده شده است. از جمله مزایای این هتل دو ستاره دسترسی آسان به مناطق مختلف شهر است. شما با اقامت در هتل پردیسان تربت جام می توانید اوقات خوب و خوشی را سپری کنید با این حال گزینه های دیگری نیز پیش روی دارید البته این در صورتی است که شهر مشهد را برای اقامت برگزینید. شما می توانید در یکی از هتل های مشهد اقامت کنید و یک روز از سفر خود را به دیدن از تربت جام اختصاص دهید و از بناهای تاریخی و دیدنی آن از جمله مسجد عتیق بازدید به عمل بیاورید. در هر صورت پیشنهاد می شود محل اقامت خود را از قبل رزرو کنید تا از مزایای رزرو اینترنتی بهره مند گردید.

معرفی کلی
شهرستان تربت جام که محل قرارگیری مسجد عتیق است از طرف شمال به شهر مشهد، از طرف شرق به رودخانه ی هریرود، از طرف جنوب به مرز افغانستان و از طرف غرب به شهرستان تربت حیدریه و فریمان می رسد. معمولا تربت جام مخصوصا در بخش شمالی خود که یک منطقه ی کوهستانی است دارای آب و هوای بسیار خوب و مطبوعی است و لازم به ذکر است که رشته کوه های معروف شاه نشین در این منطقه از ایران قرار دارند. شما می توانید در این رشته کوه ها شاهد حضور جنگل ‌های طبیعی پسته باشید و از بودن در میان آن ها لذت ببرید. تربت جام دارای جاذبه های تاریخی و طبیعی بسیاری است که البته اکثر آنها از نوع تاریخی است. از جمله ی این جاذبه ها می توان به آرامگاه شیخ احمد جامی، آرامگاه شاه قاسم انوار، مسجد زیرزمینی، سنگ قبر صدوقی، مدرسه ی امیرشاه ملک، گنبد فیروزشاهی، باغ کشمیر و … اشاره کرد. یکی از این جاذبه ها که دوستداران زیادی هم دارد مسجد قدیمی عتیق است که با ورود به آن می توانید علاوه بر فیض بردن از یک فضای معنوی در دل تاریخ قدم بگذارید و اثار معماری متعلق به دوران های مختلف را ببینید.

مسجد عقیق بنایی قدیمی متعلق به قرن هشتم هجری واقع در شهرستان تربت جام از توابع مشهد مقدس است. این مسجد با قدمتی که دارد و ظرافتی که از وجود آن بهره می برد یکی از بهترین جاذبه های گردشگری تربت جام محسوب می شود. یکی از دلایل محبوبیت این بنا شیوه ی معماری آن می باشد که از نوع شبستانی گنبدار است. در واقع مسجد عتیق دارای ۵ رواق است که به طرز جالبی در کنار هم ساخته شده و مجموعه رواق های مسجد را تشکیل داده اند. وجود چنین عناصر معماری در این بنا موجب شده تا نظر گردشگران به سمت آن جلب شود. معمولا مساجد قدیمی دارای ایوان بزرگی با سقف بلندی هستند. ایوانی که برای مسجد عتیق ساخته شده دارای یک سقف نیم گنبدی با ارتفاعی معادل ۳۰ متر و قوسی به شکل ۸ قسمتی و دو گلدسته ی کوتاه ۶ ضلعی در بالای خود است. در تزیین این ایوان از کاشی های فیروزه‌ ای رنگ 6 ضلعی و گچ‌ بری های بسیار زیبا استفاده شده است. آنچه موجب شده تا مسجد عتیق را متعلق به قرن هشتم هجری بدانند نوع گچ بری ها، شکل نقش و نگارها و کاشی کاری هایی است که در مسجد به کار رفته و آن را به شکلی بسیار زیبا آراسته است. طبق مطالعاتی که بر این مسجد انجام شده به این نتیجه رسیده اند که بسیار شبیه به مسجد بسطام (۶۹۲ هجری قمری)، مسجد سطانیه (۶۸۴ هجری قمری) و مسجد اشترجان (687 هجری قمری) است. بخش بزرگی از این مسجد را «رضی الدین احمد متولی» بنا کرده است این در حالی است که دو گلدسته ی موجود در بالای ایوان مسجد توسط فردی به نام «شیخ اسماعیل خان مستوفی الممالک» که مستوفی هر دو شهر کابل و قندهار در زمان نادرشاه بوده ساخته شده است.

خلاصه ای از تاریخچه مسجد عقیق تربت جام
شروع ساخت مسجد عتیق مربوط به ایوان آن می باشد. ساخت ایوان در سال ۷۲۰ هجری قمری به پایان رسیده است. سپس در زمان معزالدین تغییراتی در آن داده شده است. حدود سیصد سال بعد یعنی در سال ۱۰۲۲ هجری قمری مصادف با دوره ی حکومت شاه عباس صفوی به تزئین بنا با هنر کاشی کاری اقدام شده است. چندی بعد ساخت دو دهانه ی غربی گنبد مقابل محراب با به کارگیری هنر گچ ‌بری‌ و استفاده از رنگ‌ های زیبا بر گچ ستون نماها که دارای طرح مارپیچ هستند توسط «رضی ‌الدین احمد متولی» انجام شده است.

معماری مسجد عقیق تربت جام
در بخش معرفی کلی به اختصار در مورد معماری مسجد عقیق تربت جام صحبت کردیم. در اینجا با جزئیات بیشتری به این بحث می پردازیم. قبل از هر سخنی لازم است بدانید این مسجد ویژه ی نمازگزاران اهل سنت است و یک مسجد جامع برای آنها محسوب می شود. به این معنا که نماز ظهر روز جمعه را به جماعت در آن بر پا می کنند لذا این مسجد در روزهای جمعه میزبان عده ی بسیار زیادی از نمازگزاران اهل سنت است. ابعاد تقریبی بنای اصلی مسجد چیزی حدود 50 در ۱۹ متر است که در ضلع جنوب غربی گنبدخانه ی مسجد واقع شده است. شیوه ی معماری این مسجد به شکل شبستانی گنبددار با ۵ رواق است. رواق که با عنوان پیشگاه خانه نیز شناخته می شود، فضای سقفداری است که دارای ستون می باشد و در بناهایی مانند مسجد به کار گرفته می شود. دهانه ی این فضا معمولا رو به صحن مسجد ساخته شده و یکی از اهداف ساخت آن اتصال در ورودی مسجد به شبستان یا گنبدخانه است. یکی دیگر از اهداف ساخت رواق محافظت از افراد در مقابل بارش باران و تابش نور آفتاب است. به همین دلیل رواق ها حداقل در یک طرف بسته هستند. از طرفی رواق می تواند تابش نور به داخل فضای اصلی بنا را نیز کنترل کند.

لازم به ذکر است که در گذشته های دور مسجد عتیق دارای یک گنبدخانه بوده که با گذشت زمان از بین رفته و متاسفانه امروزه اثری از آن باقی نمانده است. سقف رواق‌ های مسجد عتیق از یک سری تویزه و طاق ‌هایی که به روش خوانچه پوش ساخته شده اند تشکیل شده است. طاق یک سقف قوسی شکل است که به صورت کاملا یکنواخت بر یک فضای مستطیلی شکل قرار می گیرد. تویزه نیز قوس های از پیش ساخته شده از گچ و نی هستند که بر روی زمین در قالب های مخصوص ساخته شده و در ساخت طاق از آنها استفاده می شود. در ادامه ی هر دو رواق از 5 رواق موجود در مسجد عتیق، اتاق‌ های دو اشکوبه ‌ای (دو طبقه ای) به چشم می خورد. به این معنی که بر سقف آنها طاق ‌هاى دو طبقه ای قرار داده شده که به دو روش پرى (عمودى) و رومى (افقى) ساخته شده‌ اند. مسجد عقیق تربت جام دارای ایوان بزرگی با ارتفاع ۳۰ متری و قوس ۸ قسمتی و سقف نیم گنبدی می باشد. مسجد عتیق از داخل ایوان به مساجد کرمانی و گنبد سفید در دو طرف آن راه دارد.

همان طور که اشاره شد دو گلدسته ی کوتاه ۶ ضلعی در بالای ایوان مسجد عتیق و در دو طرف آن قرار گرفته که به احتمال زیاد توسط شخصی به نام «شیخ اسماعیل خان مستوفی الممالک» در زمان نادرشاه ساخته شده است. بخشی از تزئین دیوارهای این مسجد قدیمی مربوط به وجود کاشی های فیروزه ای ۶ ضلعی با نقش و نگار گل و برگ به شکل ستاره ی 6 پر و به رنگ سیاه لاجوردی است. بخش دیگری از تزئین دیوارها مربوط به کاشی‌ های کوچک مثلثی شکل به رنگ فیروزه ‌ای تیره است که دارای نقش و نگار اسلیمی سیاه رنگ می باشد. این در حالی است که چهار گوشه ی مسجد با کاشی ‌های ۶ گوش بزرگ تزئین شده است. از طرفی تمام نمای ایوان مسجد با کاشی‌ های مربوط به دوره ی صفوی که دارای نقش و نگارهای هندسی، حیوانی و گیاهی هستند به زیبایی هر چه تمام تر تزئین شده است. در این میان از وجود کتیبه ‌هایی با رنگ ‌های سفید، سیاه، آبی، فیروزه ‌ای، لاجوردی، سبز روشن، قهوه‌ ای روشن و قهوه‌ ای سیر و زرد هم استفاده شده است.

فضای کلی که مسجد عقیق تربت جام به خود اختصاص داده است زمینی با مساحت ۴۸۴ مترمربع می باشد. این مسجد دارای شبستانی با دیوراهای آجری است و از آنجا که دارای طاق های دو طبقه ای در امتداد هر دو رواق می باشد بسیار شبیه به مسجد جامع تربت جام است. کلا ۵ رواق داخل مسجد عقیق به چشم می خورد که رواق های محوری در مقایسه با رواق های کناردستی پهنای بیشتری دارند. فضایی که بین دو طبقه از این رواق ها وجود دارد و در سمت جنوب و شرق آن ها دیده می شود بسیار جالب توجه است. از طرفی زیر طاق ها، بخش لچکی ها، نیم ستون ها و دیگر عناصر مسجد همگی با هنر گچ بری برجسته به شکلی بسیار زیبا تزئین شده است. در این گچبری ها علاوه بر رنگ سفید گچ، رنگ زرد و آبی هم دیده می شود. نکته ی مهمی که در مورد کاشی کاری و گچ بری های این مسجد وجود دارد اینکه این دو مورد که دست به دست هم داده و مسجد عتیق را به یک نمونه ی بسیار زیبا از معماری اسلامی تبدیل کرده است در دوره های مختلفی از تاریخ بر تن این بنا شکل گرفته و مهم تر اینکه هیچ گونه ناهماهنگی در آنها دیده نمی شود.

انگار که در ساخت این مسجد قدیمی از تمام عناصر زیبای معماری استفاده شده است تا بنایی بسیار زیبا تشکیل شود. یکی دیگر از این عناصر رواق محراب مسجد است که سقف آن از طاق های بسیار زیبایی تشکیل شده است. این طاق ها که به روش «خوانچه پوش» ساخته شده اند طاق های گنبدی شکل کوچکی هستند که روی طاق آهنگ کوتاهی قرار گرفته اند. نمونه ی مشابه این طاق‌ ها در فضاهای گوشوار گنبد سلطانیه به چشم می خورد به همین دلیل می توان مسجد عتیق را نمونه ای شبیه به گنبد سلطانیه دانست.

ستون های موجود در گوشه های این مسجد کوچک و به صورت مارپیچ هستند و با هنر گچ بری ساخته شده اند. به طور کلی گچ‌ بری ‌ها، نقش و نگارها و سایر تزئیناتی که در این مسجد به کار رفته همگی در اطراف محراب مسجد می باشد و در سایر بخش های آن تزئینات خاصی مخصوصا از نوع گچ بری دیده نمی شود. در این میان کتیبه ای در داخل مسجد قابل رویت است که از جنس گل می باشد و ۶ آیه ی اول سوره الفتح بر آن نوشته شده است و بالای آن نیز به وجود چند آیه ی دیگر از قرآن کریم به خط کوفی مزین شده است. این آیات در مورد پیروزی آشکار مومنان بر کافران و نیز وعده ی بهشت به مومنان و جهنم به مردان و زنان منافق و مشرک است.

آشنایی با استان خوزستان

تاریخچه ساخت مسجد رنگونی ها

آشنایی با بخش های گوناگون مسجد

آدرس مسجد جامع عتیق شیراز: استان فارس، شیراز، ضلع جنوب شرقی شاه چراغ
زمان بازدید: همه روزه از ساعت 8 تا 19

مسجد جامع عتیق شیراز کجاست

آشنایی با معماری مسجد عتیق

جاذبه های دیدنی نزدیک مسجد عتیق