×

قنات زارچ یزد؛ میراث کهن ایران باستان

نویسنده نویسنده ایران هتل در تاریخ ۱۳۹۸/۲/۳
دسته بندی ایرانگردی
قنات زارچ یزد؛ میراث کهن ایران باستان
ایرانیان باستان از هزاران سال قبل دست به ابتکار جدیدی زده بودند، ابتکاری که آن را می توان ابداعی بی نظیر در تمام جهان دانست. آن ها با تجربه و دانشی که در این زمینه داشتند دریافتند که می توان آب های زیرزمین را جمع آوری کرد و به سطح زمین رساند. آن ها این آب را که در طول سال همچون چشمه های طبیعی بدون هیچ کمکی بر زمین جاری می شد قنات یا کاریز نامیدند. این قنات ها که اختراع مقنیان ایرانی هستند عمری برابر با تاریخ کهن ایران دارند و استفاده از آن ها در بخش هایی از ایران هنوز متداول و مرسوم است و در برخی از مناطق خشک و کم آب یکی از ارکان اصلی کشت و زرع به شمار می رود.
قنات زارچ یزد
این اختراع بی همتا که از زمان های دوربه شهرت جهانی دست یافته است، عمق تفکر ایرانیان را در استفاده از آب های زیرزمینی و حفظ و هدایت آن ها نشان می دهد. در واقع ایرانیان در یافتن محل و موقعیت قنات ها بسیار تبحر داشتند و توانایی آن ها در انتقال آب های زیرزمینی زبانزد عام و خاص بود و در شهرهای کویری و فلات ایران که دوره ی بارندگی کوتاه و دوره ی گرما طولانی وطاقت فرسا بود، ساخت قنات یک موهبت محسوب می شد.
قنات زارچ یزد
با این که اولین قنات ها در شمال غرب ایران و حوالی مرز ترکیه ساخته شده اند، اما در شهر کویری یزد که به شهر قنات ها معروف است یکی از طولانی ترین و قدیمی ترین قنات های جهان را می توان یافت. این قنات که زارچ نام دارد، در چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که در سال 2016 برگزار شد به عنوان طولانی ترین قنات ایران در فهرست جهانی به ثبت رسید. این میراث کهن ایرانی که شیوه ی ساخت آن از نسلی به نسل دیگر منتقل شده بود، نمونه ی برجسته ای است که معماری یا تکنولوژی هوشمندانه ی ایرانیان باستان را به جهانیان معرفی می کند. برای آشنایی با این جاذبه ی تاریخی و دیدنی می خواهیم به شهر یزد سفر کنیم. شهری که مانند یک نگین باارزش در دل کویر می درخشد و با زیبایی های بی همتای خود گردشگران را افسون می کند. ایران هتل با رزرو آنلاین هتل های یزد در این سفر همراه شماست. ایران هتل با رزرو هتل صفائیه ی یزد بهترین ها را برای شما آرزو می کند.
قنات زارچ یزد
قنات زارچ کجاست؟
آدرس قنات زارچ: استان یزد، شهر یزد، زارچ
شهرزارچ با قدمت بیش از سه هزار سال از مناطق کهن مرکز ایران محسوب می شود، این شهردر پنج کیلومتری شهر یزد قرار گرفته است. قنات زارچ 3500 قدمت دارد و در عمق 23 متری زمین حفر شده است. طول مسیر قنات زارچ از کوه های فهرج تا زارچ است که در حدود 100 کیلومتر می باشد، این مسافت قنات زارچ را به طولانی ترین قنات دنیا تبدیل کرده است. در مسیر قنات زارچ بیش از 2115 حلقه چاه قرار دارد.
قنات زارچ یزد
از ویژگی های جالب توجه این قنات مقطع مربعی آن است چرا که سایر قنات ها مقطعی بیضوی یا دایره وار دارند. این ویژگی نشان می دهد که پیشینه ی حفر این قنات به دوره ی زرتشتیان بر می گردد و مطالعات تاریخی درباره ی این قنات این احتمال را تقویت می کند که این قنات در حدود سال های 1300 میلادی مورد بهره برداری واقع شده است. پس از ورود اسلام به ایران مسجد جامع یزد نیز در محدوده ی قنات زارچ ساخته شد و چند میله چاه این قنات در محدوده ی این مسجد قرار گرفت تا آب انبار مسجد را پر کرده و آب برای وضو و نمازگزاران در دسترس باشد.
قنات زارچ یزد
قنات زارچ از حوالی روستای فهرج سرچشمه می گیرد، این قنات پس از طی روستاهایی مانند خویدک، دهنو و اکرمیه وارد شهر یزد شده و پس از گذر از مسجد جامع از شهر یزد خارج و به سمت زارچ حرکت می کند. مسیر حرکت دقیق و حدود و مشخصات آن در سند مالکیت آن ثبت شده است. برای یافتن آدرس دقیق قنات زارچ روی نقشه می توانید از راهنمای مسیریابی کمک بگیرید و محل دقیق آن را پیدا کنید.
قنات زارچ یزد
مظهر این قنات در شهر زارچ واقع شده و دارای سه شاخه یا تونل زیرزمینی جدا از هم می باشد، که تونل های آن: شیرین، شور و ابراهیم خویدکی نام دارد، تعداد میله چاه هایی که در طول این سه شاخه حفر شده، بیش از یک هزار حلقه تخمین زده می شود که در نوع خود بی نظیر است. شاخه ی شور قنات زارچ از پایاب مسجد جامع یزد می گذرد، این پایاب در حدود 60 پله دارد که دسترسی به آب قنات را میسر می کند. دلیل شوری آب این شاخه این است که چاه اصلی یا مادر چاه در منطقه ی آب شور قرار گرفته و آب آن نسبت به دو شاخه ی دیگر دارای کیفیت نامطلوب تری است.
قنات زارچ یزد
دو شاخه ی شیرین و ابراهیم خویدکی، شاخه هایی هستند که در حال حاضر خشک شده اند و هم اکنون تنها شاخه ی شور به طول 72 کیلومتر آبدهی دارد که آبدهی این شاخه در بالادست قنات 60 لیتر در ثانیه و در مظهر قنات 28 لیتر در ثانیه است. از آب قنات زارچ 800 خانوار کشاورزی استفاده می کنند. تعداد مالکان آن ده نفر و اراضی تحت کشت آن 40 هکتار است. مدیریت، حفظ، نگهداری، تقسیم و توزیع آب به عهده شورای قنات زارچ است که پنج نفر عضو آن بوده و به وسیله ی مالکان و شاربین قنات انتخاب می شوند.

دو نفر از محل سرچشمه زارچ و سه نفر از محل توده ی زارچ انتخاب می‌شوند. شورای قنات یک نفر را به عنوان نماینده ی تام الاختیار به مدت یک سال انتخاب و معرفی می کند تا از همه مالکین و شاربین خودیاری جمع کرده و رابط بین کشاورزان و ادارات باشد. این نماینده جهت حفاظت و نگهداری و حفر پیشکار قنات ( به محل انتهای قنات در کوره پس از مادر چاه را پیشکار می گویند) مقنی و کارگر قنات را استخدام می کند تا آن ها تمام کارهای لازم را انجام دهند. از طرف شورای قنات دو نفر به عنوان میراب جهت توزیع و تقسیم آب قنات، یکی در محل سرچشمه و دیگری در محل توده ی زارچ به مدت یک سال انتخاب می شوند. میراب با توجه به دفاتر آب برنامه و حقابه ی میزان مالکیت هر فرد و بر حسب نوبت، آب را به کشاورزان تحویل می دهد.

تا 40 سال قبل، آبدهی قنات زارچ بیش از 150 لیتر در ثانیه بود، اما به دلیل حفر بی رویه چاه های عمیق و نیمه عمیق در حریم آبی قنات، آبدهی آن به شدت کاهش یافته است. توسعه شهر یزد طی چند قرن گذشته، ساختمان‌سازی در حریم قنات، ریزشی بودن سقف و دیواره مجرای قنات و میله چاه‌ها، نشست فاضلاب‌ها به درون قنات و قرار دادن لوله‌های فاضلاب در برخی از قسمت های دالان قنات مشکلات بسیاری را برای این قنات کهن به وجود آورده است.

فناوری ساخت قنات که در اوایل هزاره اول پیش از میلاد در مناطق خشک و کوهستانی ایران گسترش یافته بود، به کشاورزان این مناطق اجازه داد تا بتوانند در دوره های طولانی خشکی که دسترسی به آب مشکل است به کشت و زرع بپردازند، این فناوری خارق العاده سالیان سال مورد استفاده ی مردم و کشاورزان بود و زندگی در اقلیم گرم وخشک را برای کویر نشینان آسان می کرد، اما در سال های اخیر که مزایای قنات ها به بوته ی فراموشی سپرده شده است ، این ابداع بی نظیر دچار مرگ خاموشی شد که به از بین رفتن برخی از قنات ها انجامید.